Een weelde aan illustraties, zowel foto’s als kaarten en enkele grafieken

Recensie Duinen en mensen Texel in Tijdschrift Heimans en Thijssesttichting

Dit boek is weer een nieuw deel in de serie ‘Duinen en mensen’ die begonnen is met ‘Duinen en mensen. Kennemerland’, dat weer was voortgekomen uit ‘Bewogen kustlandschap, duinen en polders van Noord-Kennemerland’ en besproken is in Nieuwsbrief 37. Intussen is ook verschenen: Rolf Roos (red.) 2011. ‘Duinen en mensen Noordkop en Zwanenwater’, ISBN 9789080815841. Maar deze bespreking gaat vooral over het Texelboek, dat is geschreven door 5 auteurs m.m.v. 12 collega’s en geredigeerd door Roos en Van der Wel. De verschillende bijdragen zijn op p. 166 gespecificeerd.
Evenals het boek over de Noordkop heeft dit boek drie centrale hoofdstukken, Hier heten ze ‘Historie en gebruik’, ‘Natuur en landschap’ en ‘Gebieden van zuid naar noord’. In de tekst vinden we ‘Historie’ en ‘Natuur’, misschien vanwege een fraaiere lay-out, maar het gaat wel degelijk ook om landgebruik en landschap. Deze drie hoofdstukken worden voorafgegaan door een Inleiding en besloten met een beschouwing over ‘Texel en de overkant’, een Index, en bronvermeldingen.
De geschiedenis begint ’paleografisch‘, met de enorme kustdynamiek sinds 3500 jaar weergegeven in duidelijke kaarten. Een uitvoerige beschrijving van de voorbereidingen van de tocht van Harderwijk naar Dover door Anna van Kleef, om te trouwen met Hendrik VIII, geïllustreerd met een fascinerende routekaart, is boeiend, hoewel meer maritieme geschiedenis. Hier wordt voor details verwezen naar in de aanhef vermelde website (/Texel). Al sinds de tijden van de graven van Friesland, en later die van Holland, zijn de duinen van Texel gebruikt, vooral door middel van beweiding en de vangst van en jacht op konijnen. Ook werd, zoals bijna overal in de duinstreek, landbouw bedreven en bebossingen ontwikkeld, deels om opgetreden verstuiving te beteugelen. Een bijzondere plaats neemt de Mient in, een strook meentgronden met heide en grasland langs de binnenduinrand. Hun ligging op het eiland is (onduidelijk) aangegeven op een figuur op p. 26, en je hebt de figuur op p. 25 nodig om eruit te komen. De figuren zijn niet genummerd, wat verwijzen lastig maakt. Nuttig is de verklaring van typisch Texelse aanduidingen van landschapseenheden zoals ‘nol’.
In het hoofdstuk ‘Natuur en landschap’ worden de verschillende duinzones beschreven met hun landschappen en in het oog (en oor) springende planten en dieren. Van typische soorten worden verspreidingskaartjes gegeven. Het is verheugend om de grote omvang en verscheidenheid van duinvalleien te constateren. Het hoofdstuk wordt besloten met een beschouwing over zeldzame en bedreigde planten en dieren (vooral vogels, wat niemand die Texel kent zal verbazen). Bij de planten wordt verwezen naar Franciscus Holkema; die weliswaar (zoals hier vermeld) niet echt de vegetatie van Texel heeft beschreven, maar soortenlijsten van landschapsdelen met hoeveelheden per soorten aantekeningen over de bodemgesteldheid. Die 140 jaar oude lijsten zijn natuurlijk goed basismateriaal voor een studie van de dynamiek van de flora. Ik mis hier de echte vegetatiebeschrijvingen van Victor Westhoff die toch ook al weer 70 jaar oud zijn. Ten slotte is het een beetje vreemd dat de beroemde Slufter niet als apart landschap wordt besproken; dat gebeurt alleen in het volgende hoofdstuk.
Het hoofdstuk over de afzonderlijke gebieden, niet minder dan 24, is een uitgebreide aanvulling op de voorgaande hoofdstukken. Vele lezers zullen even kijken of hun favoriete gebied apart wordt genoemd en men zal wel vinden wat men zoekt. Wat opvalt is dat natuurbescherming en vooral natuurbeheer slechts terloops aan de orde komen en niet integraal worden behandeld. De begrippen komen ook niet voor in de Index. Alleen op p. 51 vinden we enkele regels, en dan nog onder de raadselachtige en niet toegelichte titel ‘Natuurbeheer: geen wiskunde maar mensenwerk’. Wiskunde is ook mensenwerk en is voor zover mij bekend niet met natuurbeheer in verband gebracht. Misschien wordt bedoeld: ‘geen economie maar ecologie’.
Deze en enkele bovengenoemde kritische opmerkingen (die nu eenmaal van een recensent verwacht worden) doen weinig afbreuk aan dit prachtige boek, met een weelde aan gegevens, en vooral een weelde aan illustraties, zowel foto’s als kaarten en enkele grafieken.

Eddy van der Maarel

Rolf Roos & Nico van der Wel (red.), 2013. Duinen en mensen Texel. Uitgave Stichting Natuurmedia, Amsterdam. ISBN 9789080815803, genaaid gebonden, kleur, 169 pp, 31,5 × 23,5 cm, € 29,95. Te bestellen bij de boekhandel, bezoekerscentra en via www.duinenenmensen.nl

Laat een boodschap achter

*